IĊ-ĊURKETT TAT-TIEĠ TAL-MADONNA
Max-xemx titfi fuq l-Italja
star il-lejl infirex fin
u l-Markiż u s-sbejħa għarustu
taw kelmithom lil xulxin
Il-Markiż Toskan, Ranjeru
ħa ’l qaribt l-Imperatur
ġmiel Guditta jiżboq sewwa
l-għerf li fiha kien mistur
tfajla rżina u wisq sabiħa
b’għajnejn jilmgħu daqs iż-żġieġ
qalbha tħabbat l-hena tagħha
fl-oħla jum tagħhom tat-tieġ
il-Markiż bħal ħassu miexi
fuq triq watja tat-tajjar
triq imżejna kollha fjuri
donnha mfewħa bl-oħla żahar
il-Markiż fil-ballu rjali
kien imlibbes b’ħarir fin
li kien jixgħed l-għana tiegħu
mal-belt kollha magħrufin
kien jiftaħar li fl-Italja
ma kien ħadd igħaddih fil-ġid
hu l-Ġuditta dejjem wiegħedha
li jixtrilha kull ma trid
il-Markiż u martu l-ġdida
kienu jiskru wara l-ġid
jintilfulek fuq rikkezzi
bħal tas-sakra fuq l-imbid
Perli, ġawhar, deheb, rubini
il-Markiża ħażnet sew
ħasbet l-hena tfittex fihom
timla’l qalbha bil-gamew
Għamad kellhom fuq għajnejhom
bla qatt setgħu ineħħuh,
kellhom ġenn, seħer, manija,
waslu ’l ġidhom iqimuh
Lill-irkanti jżur u jterraq
biex ħażnithom qatt ma tnin
dejjem jixtri, f’daru jgezzez
“dawk qatt m’huma mitlufin!”
Għar-rubini u l-iżmeraldi
żar id-dinja kif iddur
l-hena f’qalbhom bdiet titkattar
mat-tlellix ta’ kull kulur
Waqt daż-żmien, martu l-Markiża
kienet tħejji l-ilbies fin
tal-ħarir, satin, bizzilla,
magħhom nieqa taċ-ċkejknin
Kienet għodwa tar-rebbiegħa
sema safi, ikħal nir,
tpespis ħlejju ta’ l-għasafar
tħoss ġo sidrek bħal tferfir
Tixtieq toħroġ ġewwa l-ġonna
tmiss il-weraq kollu qtar
b’nida mxarrab, xxomm il-fwieħa
tal-larinġ mimli biż-żahar
Il-Markiża tat lid-dinja
frott l-imħabba minn tat-tnejn
iben ċkejken b’għajnejn żoroq
o xi ħlew, igħaxxaq l-għajnejn!
Festin kbir sarlu liċ-ċkejken
ġew żaruh għonja u fqar
tawh rigali, ssaħħru fuqu
ħadd ma xtaqlu ebda mrar
Daqqa f’saħħtu, oħra f’sodda
għadda ċ-ċkejken l-ewwel xhur
illum bekka, għada jferraħ,
daqqa sfajjar, bla kulur
iż-żmien gerbeb u lil Ranier
ġew ħabbrulu biex imur
għax mill-lvant, f’Ruma kien wasal
merkant kbir, magħruf, sinjur
l-aħbar tarraf lil Ġuditta
b’leħħa t’għoġba fuq ħaddejh
għax tagħmira deheb u ġawhar
kienet tgħodd sew għal idejh
il-Markiża ħalja, u rgħiba
saret ħamra bħan-nirien
u ħeġġitu biex jixtrilha
kemm deheb kellu fuq l-iġfien
telaq Ranier, wasal Ruma,
bl-ikbar ħrara ħarstu tleħħ
“kull ma jgħodd għalija nixtri
dak li marti trid, iseħħ”
sab lill-Lhudi qed jixxemmex
id-deheb fin juri b’subgħajh
żiegħel, faħħar, żewwaq kliemu
b’għerf merkant saħħru warajh
xtara kollox sa ma tqaxqax
xaba’ t’Alla għalih x’inhi?
jagħni ’l Kjusi, ’l daru, ’l martu
jixtieq dak li xtaqet hi
“xtrajt dan kollu”, qallu Ranier
“infaqt flusi, kull ma ġibt
m’għandekx int rigal tagħtini
omaġġ ċkejken ta’ li ksibt?”
ħaseb ftit il-merkant lhudi
f’idu stess ma jafda xejn
“aqbad dan iċ-ċurkett sbejjaħ
dan nixtieq li nagħtik b’xejn”
kien ċurkett żgħir ta’ l-oniċi
ħaġra mxebbħa lill-gamew
u Ranieru ħabat jisbel
“u ssejjaħlu rigal sew?
Dan insult għal bniedem bħali
dan in- nitfa ta’ ċurkett
ngħid li meta xtrajt mingħandek
xtaqt twaqqagħni għaż-żuffjett”
“le, ismagħni,” tenna l-lhudi
“dan m’huwiex rigal taċ-ċajt
m’hemmx fid-dinja deheb li jiswa
daqsu, bħalu qatt ma xtrajt
taf li jien Ġerusalemmi
daċ-ċurkett
dan hu dak illi Ġużeppi
ta ’l Marija, omm il-feddej
ħudu, żommu, u ħu ħsiebu
jien għalik m’inix se ngħir
jien niġġerra mitt elf banda
u nitilfu nista’ għax żgħir”
il-Markiż fl-aħħar aċċetta
ħa ċ-ċurkett u telaq bih
fada l-għoqda f’id Ġuditta
u ċ-ċurkett mank biss semmieh
ħbieh ġo kaxxa żgħira u fina
xejn ma ħaseb iżjed fih
għax il-fidi ta’ Ranieru
kienet dgħajfa , bierda sħiħ
għaxar snin għaddew bħal leħħa
jiem li gerbbu bla waqfien
id-destin tafa’ ’l Ranieru
f’sogħba kbira ta’ telfien
kien żmien l-għana ta’ l-għasafar
smewwiet safja sħab bajdan
fil-ġnejniet il-ward ifewwaħ
u fis-siġar frott kotran
il-werriet ta’ ismu u ġidu,
ibnu ’l wieħed spira u miet
hekk kif qatt ma stenna Ranier
bl-għali tiegħu martu nfniet
“għażiż ibni, qalb ta’ qalbi
tħallilniex dal-vojt fid-dar
kif qatt nista’ ngħix mingħajrek?
ma niflaħx ghal dan l-imrar!
O aħfirli jekk inqastek
m’għaraftx ngħożż ’l ibni qaddis
la tixħetx is-saħta fuqna
xerred ward u sliem, għażiż”
Min se jfarraġ lill-Markiża
min se jferraħ qlub ħatjin?
xi swew l-għana w ir-rikkezzi,
binhom mar fl-art tal-mejtin
Il-missier miġnun bil-għali
ħejja l-isbaħ funeral
saħansitra ġab bikkejja
daqq u kant mill-kor tat-tfal
Biex il-jum jibqa’ miftakar
kollox ried jagħmel bi kbir
it-tebut, quddiesa, d-difna,
kollox xieraq ried li jsir
Il-kuruni
b’fjuri mfewħa, rand, u żahar,
ħonqu l-kmajra siekta w kiebja
fejn it-tfajjel kien, fid-dar
Eluf kbar dehru fil-knisja
forsi minnha miftumin
kulħadd xtaq għall-aħħar darba
jara t-tfajjel markeżin
Kif it-tfajjel, f’nofs il-knisja
ta’ katavru kien stirat
seħħet ħaġa li fid-dinja
darba biss instema’ ġrat
B’għoġba kbira tal-miġbura
imbikkija jħarsu lejh
għajnejh fetaħ, dlonk iċċaqlaq
il-lewn reġa’ deher f’ħaddejh
In-nies twerwret, tbikkmet, stagħġbet,
rogħda kbira f’mewġa ġriet,
ħadd ma felaħ fehmtu jlissen
ħadd ma tniffes, saltan skiet
ħarstu dawwar lejn il-folla
donnu kap ta’ reġiment
għajnejh serraħ fuq missieru,
w il-qassis, u qal dikment:
“jien diġa fid-dinja l-oħra
dħalt, u l-ġenna lmaħt fil-qrib
smajt il-kant qaddis tas-sema
smajt tax-xjaten ħalf u krib
smajt il-għana u d-daqq ħlejju
fuq vjolini fis-smewwiet
fil-bogħod nilmaħ lill-Omm Verġni
li b’kull hena qalbi mliet
mara safja kollha bjuda
kliemha jpaxxi lill-widnejn
fetħet fommha fwieħa ħarġet
u leħħnitli dal-kelmtejn:
‘ibni, int ma tistax tiġi
ħdejja biex nithennew bik
għax missierek għandu tiegħi
iċ-ċurkett li rridu jtik’
jien bdejt nibki għax sogħobbija
‘xtaqt,’ għidtilha, nibqa’ ħdejk’
qaltli ‘mur għid lil missierek
iġibhuli, jtih f’idejk
għidlu jqiegħdu fuq altari
biex jintqiem, bla xejn ma jdum
għidlu, aħna lkoll fis-sema
nafu x’ġara f’dak il-jum”
il-miġbura, lejn Ranjieru
ħarsu kollha miblugħin
min qatt basar li għad jisma’
li jqum mejjet jgħid kelmtejn!
‘Mma Ranieru qam u ħareġ
u ħafif lejn daru mar
daħal jiġri biex il-ħatem
jerġa’ joħroġ minn ġod-dar
ġab il-kaxxa żgħira u fina
kollha kisi tal-ħarir
telaq f’id ibnu ’l waħdieni
is-suġġett ta’ dal-jum kbir
x’ma kienx jagħti, x’ma kienx jitlef
biex qalb ibnu bl-hena tfur
ra kemm frugħa toffri d-dinja
ra kif l-hena bl-għana tmur
ibnu mbissem, b’rogħda f’idu,
l-kaxxa fetaħ, ħares lejh
ra ċ-ċurkett leqqieni u sbejjaħ
imbagħad ħafnu bejn idejh
radd salib u ħajr imtenni
id-dmugħ ġelben minn għajnejh
qalbu tqanqlet ġewwa sidru
dehret fawra fuq ħaddejh
f’idu ċkejkna, it-tfajjel dawwar
iċ-ċurkett biex rah kulħadd
għajnejh xegħlu b’leħħ il-ġenna
reġa’ ’l Alla ruħu radd
iċ-ċurkett, minn dil-ġurnata
għadda f’id il-qassisin
biex kif xtaqet il-Madonna
iqimuh kull jum u ħin
fil-katina tad-deheb dendlu
liċ-ċurkett tal-Verġni Omm
biex fi knisjet San Mustjola
in-nies qima u talb iddomm
kien jinkixef erba’ drabi
tul is-sena, nhar ta’ Ħadd
fejn l-għoġbiet ma naqsu qatt
għal darb’oħra, d-destin daħal
għaċ-ċurkett għażiż, maħbub,
kien maħsub għalih mod ieħor,
mhux dan minnu kien mitlub
ftit tas-snin wara, Vinterju,
fra tedesk, intebaħ bih,
iċ-ċurkett għażiż xtaq jisraq
jaħrab bih, jieħdu għalih
il-fra msejken ħammem f’moħħu
żgur li l-Verġni taħseb fih
ebda deni ma jiġrilu
ebda għadu jħebb għalih
malli l-ħatem seħħlu jisraq
qilla xehbet f’wiċċ in-nies
kellu jaħrab, ħalla ’l Kjusi,
mill-ġustizzja b’għadu tqies
għal darb’oħra l-id setgħana
tal-Mulej, indaħlet fis
sabiex turi li Vinterju
għamel żball bħal tal-Markiż
safa mdejjaq u sogħbien
la ’l quddiem, u lanqas lura
ma pass medd, ma mar imkien!
Fehem il-fra, sinjal is-sema
ruħu nidmet għal li sar
ra li mn’Alla xejn jinsatar
li ma xtaqx li jieħdu d-dar
Huwa lissen wegħda sagra
talab ħin biex lilha jtemm
“fl-ewwel knisja illi nilħaq
inpoggih biex jibqa’ hemm”
bħal sajjetta s-sħaba għebet
il-fra seta’ jmidd il-pass
kompla triqtu ħiemed, ġwejjed,
ngħafset qalbu għal li ħass
l-ewwel belt li wasal fiha
sfat Perugia, post qaddis,
ra li hemm, il-Verġni xtaqet
li ċ-ċurkett ipoġġi fis.
Sab il-knisja, daħal ġwejjed,
ta’ Lawrenz, għadha sal-lum,
sab qassis u stqarrlu kollox
talbu jżommu jkun xi jkun
Kienet knisja għanja u sbejħa
b’kampnar għoli u qniepen kbar
li leħenhom jidwi ħlejju
kien jinstema’ sew madwar
Hemm żammew iċ-ċurkett sagru
il-fra għeb, ma semgħux bih
iżda l-qima tal-fidili
bdiet tiżdied, toktor qatigħ
Ta’ kull sena, f’jum il-festa
dan it-tempju jżuru sħiħ
nisa, rġiel, u tfal, ibusu
liċ-ċurkett li jemmnu fih
Waqt il-kant t’Ave Marija
li qassis żagħżugħ idomm
mill-altar, iċ-ċurkett tagħha
jixħet grazzji minghand l-omm
Il-familja ta’ Ranieru
ir-rikkezzi fis ċediet
nidmet qalbhom, tnaddfet ruħhom,
għexu l-ħajja ta’ ċaħdiet.
